Το 1936 το μπάσκετ έκανε στο Βερολίνο την πρεμιέρα του σε Ολυμπιακούς Αγώνες, όμως, ο πρώτος τελικός της ιστορίας δεν είχε παρκέ, τρίποντα ή shot clock. Είχε ένα υπαίθριο γήπεδο τένις, καταρρακτώδη βροχή και τις ΗΠΑ να νικούν τον Καναδά με 19-8.
Σήμερα, ένας τελικός μπάσκετ σε Ολυμπιακούς Αγώνες είναι συνώνυμος με γεμάτες εξέδρες, αστραφτερά παρκέ, παίκτες που κινούνται με ταχύτητα κι ένα παιχνίδι που έχει εξελιχθεί σε παγκόσμιο θέαμα. Για να βρούμε, όμως, την πρώτη σελίδα αυτής της ιστορίας, πρέπει να γυρίσουμε πίσω στο 1936, όταν το μπάσκετ έκανε το επίσημο Ολυμπιακό ντεμπούτο του στο Βερολίνο κι ο πρώτος τελικός παίχτηκε κάτω από συνθήκες που σήμερα μοιάζουν σχεδόν απίστευτες.
Οι ΗΠΑ αντιμετώπισαν τον Καναδά σε ένα υπαίθριο γήπεδο με επιφάνεια από χώμα κι άμμο, ενώ η βροχή που είχε προηγηθεί και συνέχιζε να πέφτει κατά τη διάρκεια του αγώνα μετέτρεψε σταδιακά τον αγωνιστικό χώρο σε λάσπη.
Το τελικό 19-8 χάρισε στις ΗΠΑ το πρώτο χρυσό μετάλλιο στην ιστορία του Ολυμπιακού μπάσκετ, αλλά το σκορ είναι ίσως το λιγότερο παράξενο στοιχείο εκείνης της ημέρας.
Το μπάσκετ έφτασε στους Ολυμπιακούς
Το 1936 το μπάσκετ ήταν ήδη 45 ετών, αφού ο Τζέιμς Νέισμιθ είχε δημιουργήσει το άθλημα το 1891, όμως βρισκόταν ακόμη πολύ μακριά από τη μορφή και την παγκόσμια απήχηση που θα αποκτούσε αργότερα. Η FIBA είχε ιδρυθεί μόλις το 1932 και, τέσσερα χρόνια αργότερα, το άθλημα απέκτησε για πρώτη φορά θέση στο επίσημο πρόγραμμα των Ολυμπιακών Αγώνων.
Στο Βερολίνο είχαν θέση στο τουρνουά 23 ομάδες, όμως τελικά αγωνίστηκαν 21 χώρες, καθώς η Ισπανία και η Ουγγαρία δεν έλαβαν μέρος. Η Ισπανία δεν ταξίδεψε στη Γερμανία λόγω του Εμφυλίου Πολέμου, ενώ η Ουγγαρία επίσης δεν αγωνίστηκε.
Το ίδιο το παιχνίδι, βέβαια, είχε ελάχιστη σχέση με αυτό που γνωρίζουμε σήμερα. Δεν υπήρχε shot clock, οι ρυθμοί ήταν πολύ πιο αργοί κι οι αγώνες δεν διεξάγονταν σε κλειστά γήπεδα με ξύλινο παρκέ, αλλά σε υπαίθριες επιφάνειες από χώμα κι άμμο. Εκεί, άρχισε να γράφεται η πιο παράξενη σελίδα της διοργάνωσης.
Ένα γήπεδο τένις αντί για παρκέ
Οι αγώνες φιλοξενήθηκαν στα γήπεδα τένις του Reichssportfeld στο Βερολίνο, με το μπάσκετ να μεταφέρεται για πρώτη φορά σε Ολυμπιακό περιβάλλον χωρίς να έχει ακόμα αποκτήσει τη δική του κλειστή στέγη. Η επιφάνεια ήταν από χώμα κι άμμο και, όσο ο καιρός παρέμενε καλός, η επιλογή αυτή δεν δημιουργούσε ανυπέρβλητα προβλήματα.
Μέχρι την ημέρα των μεταλλίων, οι καιρικές συνθήκες ήταν σχετικά φυσιολογικές, με τις προηγούμενες ημέρες να κυλούν χωρίς βροχή. Στις 14 Αυγούστου, όμως, όλα άλλαξαν.
Η επίσημη καταγραφή των Αγώνων αναφέρει βροχή καθ’ όλη τη διάρκεια του τελικού, θερμοκρασία περίπου 14 βαθμών Κελσίου κι έδαφος που είχε κορεστεί πλήρως από το νερό. Η έναρξη, προγραμματισμένη για τις 18:00, καθυστέρησε κατά 25 λεπτά, καθώς έγινε προσπάθεια να βελτιωθεί η κατάσταση της επιφάνειας, κάτι που δεν αποδείχθηκε αρκετό. Το γήπεδο είχε αρχίσει να μετατρέπεται σε λάσπη.
Ο τελικός έγινε μάχη με το γήπεδο
Σήμερα είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς έναν τελικό μπάσκετ όπου οι παίκτες πρέπει πρώτα να αντιμετωπίσουν τον αγωνιστικό χώρο και μετά τον αντίπαλό τους. Εκείνη την ημέρα, όμως, αυτή ήταν η πραγματικότητα.
Η βρεγμένη επιφάνεια περιόριζε την κίνηση, η ντρίμπλα γινόταν ακόμη πιο δύσκολη κι η μπάλα ήταν πολύ πιο δύσκολο να ελεγχθεί. Όσο περνούσε η ώρα, το γήπεδο υποχωρούσε κάτω από τη βροχή και μετατρεπόταν σε λάσπη.
Το γεγονός ότι δεν υπήρχε shot clock έκανε τα πράγματα ακόμη πιο διαφορετικά σε σχέση με το σύγχρονο παιχνίδι, καθώς οι ομάδες δεν είχαν τον χρονικό περιορισμό που σήμερα αναγκάζει κάθε επίθεση να οδηγηθεί γρήγορα σε προσπάθεια.
Το αποτέλεσμα ήταν ένας τελικός που εξελίχθηκε σε παιχνίδι υπομονής και προσαρμογής, με κάθε κατοχή να γίνεται δυσκολότερη όσο η βροχή συνέχιζε να πέφτει. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, οι ΗΠΑ είχαν ένα σημαντικό πλεονέκτημα.
Ο Φόρτενμπερι και το πρώτο χρυσό
Η αμερικανική ομάδα διέθετε αρκετούς ψηλούς παίκτες, με τον Τζο Φόρτενμπερι και τον Γουίλαρντ Σμιντ να φτάνουν τα 2,03 μέτρα και τον Φρανκ Λούμπιν τα 2,01. Μάλιστα, πριν από τη διοργάνωση υπήρχε πρόβλεψη να μην αγωνίζονται παίκτες άνω του 1,88 μ., περιορισμός που τελικά καταργήθηκε μετά από αμερικανική διαμαρτυρία.
Ο Φόρτενμπερι ήταν εκείνος που ξεχώρισε περισσότερο στον τελικό, σημειώνοντας οκτώ πόντους και οδηγώντας τις ΗΠΑ στη νίκη με 19-8. Η επίδραση της βροχής αποτυπώνεται ίσως καλύτερα σε έναν αριθμό: μόλις οκτώ πόντοι σημειώθηκαν συνολικά στο δεύτερο ημίχρονο.
Ο άνθρωπος που τα ξεκίνησε όλα ήταν εκεί
Υπήρχε, όμως, ένας θεατής για τον οποίο εκείνη η ημέρα είχε ξεχωριστή σημασία. Ο Τζέιμς Νέισμιθ, ο άνθρωπος που είχε δημιουργήσει το μπάσκετ 45 χρόνια νωρίτερα, βρισκόταν στο Βερολίνο και παρακολούθησε το άθλημά του να κάνει την επίσημη είσοδό του στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Η παρουσία του εκεί έδινε στην πρώτη διοργάνωση μια συμβολική διάσταση που δύσκολα μπορεί να επαναληφθεί.
Ο άνθρωπος που είχε επινοήσει το παιχνίδι σε ένα γυμναστήριο του Σπρίνγκφιλντ έβλεπε πλέον το δημιούργημά του να γίνεται Ολυμπιακό άθλημα.
Μόνο που το πρώτο του Ολυμπιακό ταξίδι δεν είχε τίποτα από τη λάμψη που θα αποκτούσε αργότερα, αλλά είχε χώμα, άμμο, βροχή και λάσπη. Όπως επίσης κι έναν τελικό που τελείωσε 19-8.
Τα πρώτα τρία μετάλλια πήγαν στην Αμερική
Η πρώτη διοργάνωση ολοκληρώθηκε με έναν ακόμα ενδιαφέροντα συμβολισμό. Στον αγώνα για την τρίτη θέση, το Μεξικό νίκησε την Πολωνία 26-12, κατακτώντας το χάλκινο μετάλλιο. Έτσι, τα τρία πρώτα μετάλλια στην ιστορία του Ολυμπιακού μπάσκετ κατέληξαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και το Μεξικό.
Ήταν και παραμένει η μοναδική φορά που και τα τρία μετάλλια ενός Ολυμπιακού τουρνουά μπάσκετ πήγαν σε χώρες της Αμερικής.
Για τις ΗΠΑ, εκείνο το χρυσό ήταν μόνο η αρχή. Η αμερικανική ομάδα θα κατακτούσε επτά συνεχόμενα Ολυμπιακά χρυσά μετάλλια, από το 1936 μέχρι το 1968, δημιουργώντας την πρώτη μεγάλη δυναστεία στην ιστορία του Ολυμπιακού μπάσκετ.
Τίποτα από όλα αυτά, όμως, δεν μπορούσε να είναι γνωστό εκείνο το απόγευμα του Αυγούστου, καθώς τότε υπήρχε μόνο ένας αγώνας που έπρεπε να τελειώσει.
Από τη λάσπη στα μεγαλύτερα παρκέ του κόσμου
Σχεδόν ενενήντα χρόνια αργότερα, το 19-8 μοιάζει περισσότερο με αποτέλεσμα κάποιου άλλου αθλήματος παρά με σκορ ενός Ολυμπιακού τελικού. Κι όμως, αυτή ακριβώς είναι η γοητεία της ιστορίας του.
Το μπάσκετ δεν έκανε την ολυμπιακή του πρεμιέρα μέσα σε ένα σύγχρονο στάδιο, με χιλιάδες ανθρώπους να παρακολουθούν ένα παγκόσμιο θέαμα. Μπήκε στους Αγώνες από μια πολύ πιο ταπεινή πόρτα, σε ένα υπαίθριο γήπεδο, με τους παίκτες να παλεύουν με τη βροχή και τη λάσπη για να διεκδικήσουν ένα μετάλλιο που τότε δεν γνώριζαν ακόμη πόσο σημαντικό θα γινόταν, στην ενδεχομένως πιο όμορφη πλευρά της ιστορίας του μπάσκετ!
Πριν υπάρξουν οι ΝΒΑ σταρ, τα γεμάτα στάδια, τα τρίποντα από το κέντρο και τα σύγχρονα Ολυμπιακά ντέρμπι, υπήρξαν οι Ηνωμένες Πολιτείες κι ο Καναδάς σε ένα λασπωμένο γήπεδο του Βερολίνου.
Το μπάσκετ είχε μόλις αποκτήσει τη δική του Ολυμπιακή ιστορία κι, όπως αποδείχθηκε αργότερα, αυτή η ιστορία έμελλε να γιγαντωθεί με την πάροδο των χρόνων.
Photo credits: IOC